Naar de inhoud
Voorwaarheid
Terug naar dossiers
Actief

Demonstratierecht en politiegeweld

Het recht om te demonstreren staat in de Grondwet. De praktijk laat zien hoe fragiel dat recht wordt zodra de overheid streng optreedt.

Een groep agenten van de Mobiele Eenheid in uniform, tijdens Koninginnedag 2013 in Amsterdam.
Agenten van de Mobiele Eenheid.

Waar dit dossier over gaat

Dit dossier bundelt wat er bekend is over het demonstratierecht en over het optreden van de politie bij protesten. We verzamelen rechterlijke uitspraken, rapporten en officiële brieven, en zetten die naast elkaar.

Het dossier groeit met nieuwe uitspraken en rapporten. Elk feit in dit dossier verwijst naar de bron waar het vandaan komt.

In het kort

  • Het demonstratierecht is een kernrecht, maar beperkingen zijn onder voorwaarden toegestaan.
  • De Hoge Raad toetst strenger dan vroeger of strafrechtelijk optreden rond demonstraties proportioneel is.
  • De VN-Speciale Rapporteur inzake foltering uitte in 2022 zorgen over meldingen van politiegeweld tegen demonstranten.
  • Klachten over politieoptreden worden behandeld door onafhankelijke commissies, maar de uitkomsten zijn wisselend.

Wat de bronnen laten zien

  1. Artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het EVRM beschermen het recht op betoging en vreedzame vergadering. Beperkingen moeten bij de wet zijn voorzien en noodzakelijk zijn in een democratische samenleving.

    Grondwet, artikel 9 en EVRM, artikel 11

  2. De Hoge Raad maakte op 8 februari 2022 duidelijk dat strafrechtelijk optreden rond een demonstratie niet zo ingrijpend mag zijn dat daarvan een afschrikkende werking uitgaat (ECLI:NL:HR:2022:126).

    Hoge Raad 8 februari 2022, ECLI:NL:HR:2022:126

  3. In september 2025 vernietigde de Hoge Raad twee hofarresten in demonstratiezaken, omdat het verweer dat de vervolging disproportioneel was ontoereikend was behandeld (ECLI:NL:HR:2025:1313 en ECLI:NL:HR:2025:1438).

    Hoge Raad 30 september 2025, ECLI:NL:HR:2025:1313

  4. De VN-Speciale Rapporteur inzake foltering schreef begin 2022 aan de Nederlandse regering over meldingen van buitensporig politiegeweld tegen demonstranten sinds januari 2021 (AL NLD 1/2022 en AL NLD 4/2022).

    VN, Speciale Rapporteur inzake foltering, brief AL NLD 4/2022

  5. De politie behandelt klachten over optreden via commissies met onafhankelijke leden. De eenheid beslist binnen tien weken, of binnen veertien weken als een commissie is ingeschakeld (artikelen 67a en 72 Politiewet 2012).

    Politiewet 2012, artikelen 67a en 72