Omgevingsworst?

In januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. Dat is een wet aangaande onze fysieke leefomgeving, die diverse voormalige wetten vervangt, met als doel een integrale aanpak van bepaalde zaken. Het betreft o.a. natuur, milieu, bodem, water en bouwen.

Dat klinkt misschien allemaal ver van je bed, maar wanneer je iets in je directe omgeving wil veranderen, krijg je met deze wet te maken. En het gaat óók over datgene wat achter jouw voordeur gebeurt; behalve het controleren en sturen van je energieverbruik kunnen ook andere persoonlijke keuzes – direct of indirect – beïnvloed óf onmogelijk gemaakt worden.

Landelijke, regionale en lokale overheden zijn verplicht om een omgevingsvisie op te stellen die vóór januari 2027 klaar moet zijn. In zo’n omgevingsvisie worden veelal mooie termen gebruikt, zoals ‘minder regels’, ‘meer betrokkenheid’, ‘participatie’, ‘duurzaamheid’ en ‘balans’. Maar wat hier doorheen klinkt is méér aansturing van bovenaf en een toenemende vrijheidsinperking. Er wordt ons dus eigenlijk een worst voorgehouden.

En terwijl wij, het VoorLeven-team, begonnen waren om dit thema te verkennen, kreeg één van ons een actueel voorbeeld van hoe zo’n omgevingsvisie in de praktijk kan ‘werken’.

Onderstaand artikel is geschreven door Mariëlle Van Heugten.

‘Briefje aan Bob’

******

Geachte burgemeester,

Het zal u niet ontgaan zijn dat er veel ophef is over de plannen van gemeente Peel en Maas betreffende het voormalige klooster in Koningslust. Er is al veel over gesproken via diverse kanalen en er loopt ook een petitie met een heldere boodschap, die ik volledig onderschrijf.

Toch wil ik u ook even persoonlijk benaderen. Wat hier gebeurt is namelijk ook persoonlijk; het betreft ons persoonlijke leven, onze persoonlijke levenssfeer en onze persoonlijke stem.

Als geboren en getogen inwoner van deze gemeente, sinds 2012 woonachtig in Koningslust, maak ik mij ernstige zorgen over de recente ontwikkelingen.

Ik heb Koningslust de afgelopen jaren leren kennen en ervaren als een rustige en veilige woonomgeving voor jong en oud. Het is een dorp waar mensen elkaar groeten op straat en waar je in het donker nog gewoon alleen de deur uit kan, ook als vrouw. Kinderen kunnen te voet naar de basisschool of met de fiets naar de middelbare school en ook ouderen kunnen hier veilig over straat. Bewoners van Daelzicht, die ook deel uitmaken van de gemeenschap, idem dito.

Als je hier vergeet je fiets af te sluiten is die niet meteen verdwenen en je kunt zelfs spullen op je oprit zetten zonder dat deze gestolen worden, hetgeen tegenwoordig redelijk uitzonderlijk is. Dit alles zegt veel over de identiteit en mentaliteit van deze gemeenschap.

Enkele dagen geleden hebben wij als inwoners van het dorp Koningslust een brief ontvangen van Ruud van Dam, projectleider van gemeente Peel en Maas, betreffende de aankoop van het pand aan De Koningstraat 38 en het bijbehorende bos. Via deze brief, met dagtekening 18 december 2025, werden we geïnformeerd over het feit dat de gemeente officieel eigenaar is geworden van deze plek.

In de brief is te lezen dat het klooster is verkocht door bisdom Roermond, op voorwaarde dat het voor maatschappelijke doelgroepen wordt ingezet en dat dit o.a. woonurgenten betreft: ‘inwoners die met spoed een ander thuis zoeken en hier hulp bij nodig hebben. Bijvoorbeeld slachtoffers van huiselijk geweld, jongvolwassenen die niet langer thuis of bij een opvang kunnen wonen en statushouders’, zo staat er.

Dit roept bij mij meteen een aantal vragen op. Wat wordt er precies bedoeld met ‘inwoners’? In hoeverre behoren statushouders tot die inwoners?In hoeverre is het raadzaam om mensen die behoefte hebben aan rust en psychisch herstel onder één dak te plaatsen met ontwortelde nieuwkomers met een andere cultuur, religie en religieuze overtuiging?

In afwachting van onderzoeken en vergunningen komen ‘al heel snel enkele tijdelijke bewoners en mensen in een werkatelier’, zo valt te lezen in de brief. Bij interesse konden we naar de bezichtiging komen. Bij wijze van spreken dan. Want de manier van handelen omtrent de bekendmaking én uitnodiging verdient mijns inziens geen schoonheidsprijs. In de brief staat heel mooi vermeld dat wij als inwoners van Koningslust ‘als eerste van harte welkom’ zijn om een kijkje te komen nemen en vragen te stellen aan de wethouder en ambtenaren. Precies één dag na dagtekening van de brief! Op een moment onder werk- en forenstijd en voor velen de laatste dag vóór de kerstvakantie, waarop tevens menig kerstborrel gepland stond.

Uitgerekend op dat tijdstip mochten wij even komen ‘participeren’ in dit gemeentelijke plan, dat al in kannen en kruiken bleek, zonder dat er enige mogelijkheid tot inspraak is geweest. Door deze ad-hoc-korte-termijn-strategie hebben mensen uit het dorp geen reële kans gehad om aanwezig te zijn en vragen te stellen, óf om interesse te tonen in een tijdelijk verblijf. Desondanks zou nu wél beweerd kunnen worden dat lokale inwoners hiertoe in de gelegenheid zijn gesteld. Deze gang van zaken is in mijn beleving een regelrechte schoffering, verpakt in een mooi verhaal.

Enkele dorpsgenoten die het wél gelukt is om op deze korte termijn hun agenda om te gooien en bij de bezichtiging aanwezig te zijn, hebben aldaar bevestigd gekregen dat het voornamelijk zal gaan om de opvang van statushouders. En hoewel ik de woonurgentie van deze doelgroep begrijp, omdat deze mensen nou eenmaal in ons land zijn toegelaten en toch ergens ondergebracht dienen te worden, zou het plaatsen van deze populatie in de bebouwde kom van een klein dorp met nog geen 1250 inwoners, zónder specifieke faciliteiten, zónder OV, zónder überhaupt een levensmiddelenwinkel, maar met wél reeds een AZC met 361 opvangplaatsen op korte afstand, een disproportionele impact hebben op het welzijn én het karakter van deze gemeenschap.

Ik refereer hierbij ook graag aan de omgevingsvisie van gemeente Peel en Maas, die te vinden is op de website: ‘De omgevingsvisie helpt ons om te blijven werken aan een aantrekkelijke gemeente, zodat er sprake blijft van ‘het goede leven’ in Peel en Maas.’ Home – Omgevingsvisie Peel en Maas

Graag deel ik met u enkele citaten uit deze omgevingsvisie, uit de Algemene waarden, Kernwaarden, Opgaven, Ambities en Richtinggevende uitspraken.

Onderstaande cursieve teksten zijn rechtstreeks overgenomen van de website van gemeente Peel en Maas, inclusief vetgedrukte zinsneden.

‘Wij geloven in de kracht van gemeenschappen. Wij denken dat gemeenschappen zelf het beste kunnen bepalen wat voor hen het goede leven is en wat ervoor nodig is om dat goede leven te bereiken. Ook denken wij dat gemeenschappen dat goede leven voor een groot deel zelf kunnen realiseren. Waar mensen elkaar kennen, zich verantwoordelijk voelen en met elkaar in gesprek zijn over wat ze belangrijk vinden, versterken ze elkaar. Daar ontstaat energie en veerkracht. En dat maakt mensen gelukkiger en gemeenschappen vitaler. Als gemeente moeten we ons bescheiden opstellen om te voorkomen dat we in ons enthousiasme de gemeenschappen de ruimte ontnemen om zich op hun eigen manier en in hun eigen tempo te ontwikkelen.’

‘De opgave is om met elkaar continu het gesprek te voeren over deze rollen en verwachtingen. Het vraagt om inlevingsvermogen en duidelijkheid van beide kanten en een goede samenwerking. Vertrouwen vormt hiervoor het fundament.’

‘Als gemeente durven we te vertrouwen op de kracht van de vitale gemeenschappen. Elke dag vragen we ons als gemeente af: wat vinden onze inwoners belangrijk en wat doen we als gemeente juist niet of juist wel. Het werkt alleen als er sprake is van wederzijds vertrouwen. Samenwerking vergt inlevingsvermogen van beide kanten.’

‘Zelfsturing is geworteld in onze gemeenschappen. Daarmee bedoelen we dat inwoners en bedrijven het beste zélf en met elkaar kunnen bepalen hoe zij samenleven, wat zij belangrijk vinden en welke keuzes ze maken. Er zit voldoende kracht en kennis in de gemeenschappen om zaken zelf voor elkaar te krijgen of te ontwikkelen.’

‘Zelfsturing vraagt om een bescheiden overheid die vertrouwt op de kracht van de gemeenschappen en die deze gemeenschappen als uitgangspunt neemt in het eigen denken en doen. Het vraagt om een rolzuivere overheid die heel goed weet wanneer ze niet of juist wel in actie moet komen.’‘Zo uiteenlopend als de landschappen van onze gemeente zijn, zo uiteenlopend is ook onze geschiedenis. Vanzelfsprekend zijn we trots op toen, op ons erfgoed en onze cultuurhistorie. Dat zijn we ook altijd al geweest. Om dat fundament beter te verstevigen biedt de omgevingsvisie kansen om het erfgoed en de cultuurhistorie beter beleefbaar te maken en die trots verder uit te dragen.’‘

Wij willen bijdragen aan een duurzame toekomstbestendige gemeenschap. Er wordt al veel gedaan aan duurzaamheid op het gebied van energie, afval, lucht en water. Maar ook de hechte gemeenschapen dragen bij aan de (sociale) duurzaamheid. Dit zorgt voor een stevig (sociaal) fundament voor de veranderingen die komen.’

‘Elk dorp heeft z’n eigen karakter.’
‘We willen dit bijzondere gegeven van gebieden en dorpen met een eigen karakter koesteren en versterken. Daarom willen we met elk initiatief ervoor zorgen dat wordt ingespeeld op de algemene waarden en op het karakter van dat deelgebied of dorp.’

‘We zetten ons in voor:

• een omgeving die uitnodigt om te bewegen en te spelen,
• een omgeving die uitnodigt om te ontmoeten en te ontspannen,
• en groene omgeving voor mentaal en fysiek welbevinden,
• en omgeving waarvan de gemeenschap zich mentaal eigenaar voelt.’

Gezondheid en veiligheid zijn belangrijke afwegingsfactoren bij ruimtelijke plannen: draagt de inrichting van de ruimte bij aan een gezonde(re) en veilige(re) leefomgeving?’

‘De dorpen bestaan uit hechte gemeenschappen met een geheel eigen identiteit. In de kernen staat zorg voor elkaar hoog in het vaandel en bloeit het verenigingsleven.

‘We gaan uit van de identiteit per dorp als basis voor de toekomst. Maatwerk per dorp is hierbij het uitgangspunt. In- en uitbreidingen passen bij de schaal en maat van het dorp. Initiatieven moeten bijdragen aan het versterken van de identiteit per dorp.’

‘Bij ontwikkelingen in de dorpen kijken we niet alleen naar nieuwe functies, zoals woningen, maar ook naar de gevolgen van die ontwikkeling voor het sociale netwerk in het dorp. Welke invloed heeft de fysieke ontwikkeling op sociaal gebied voor het dorp. Nieuwbouw of herontwikkeling moet bijdragen aan de gemeenschapszin en een gezonde en veilige leefomgeving in het dorp.’

‘Samen met de samenleving werken we aan een woningbestand dat duurzaam in balans is.’‘Met behoud van het goede dat we hebben, bieden we ruimte voor het betere met het oog op de toekomst.’‘We voeren het goede gesprek met bijvoorbeeld dorpsoverleggen, initiatiefnemers en ontwikkelaars over het thema wonen om bewustwording te creëren, te stimuleren en inspireren om zo samen tot de goede plannen te komen.’

In bovenstaande citaten wordt expliciet vermeld dat de gemeente c.q. overheid zich bescheiden dient op te stellen, om zo ruimte te geven aan behoeften en initiatieven vanuit de gemeenschap én dat samenwerking en vertrouwen de basis vormen van visie en beleid.

Mijns inziens is dit bij uitstek het moment waarop iets van deze strekking aan de orde is; ik ga er vooralsnog van uit dat de teksten op de website van gemeente Peel en Maas geen holle frasen of loze beloften zijn.

Hoog tijd om de daad bij het woord te voegen en inderdaad – zoals beschreven staat – ruimte te geven aan (wensen, ideeën etc. van) inwoners, om daadwerkelijk samen te werken met inwoners en zo het vertrouwen weer te herstellen. Want dat dit geschaad is, dat lijkt me evident.

Ik heb geen enkel probleem met het helpen van mensen in nood; ik ben zelf hulpverlener! Hulp dient echter ook daadwerkelijk helpend te zijn én niet ten koste te gaan van anderen, want dan wordt het probleem slechts verschoven in plaats van opgelost. En ik betwijfel ten zeerste of de bebouwde kom van Koningslust de meest geschikte woonlocatie is voor statushouders én of de combinatie van hulpbehoevende jongeren, slachtoffers van huiselijk geweld en getraumatiseerde vluchtelingen een constructieve mix zal zijn, laat staan te midden van jonge gezinnen, kwetsbare ouderen en mensen met een beperking.

Een hulpverlenende instelling zonder woonbestemming zou mijns inziens een logischer keuze zijn, te meer daar er in de samenleving een toenemende behoefte aan mentale begeleiding bestaat en de wachtlijsten in de GGZ alleen maar toenemen.

Wanneer ‘hulp’ een destabiliserend, ontwrichtend of zelfs potentieel traumatiserend effect heeft op een gemeenschap, dan wordt er een potentiële voedingsbodem gecreëerd voor mentale problematiek bij de lokale inwoners, die zich niet gehoord, niet gezien, niet serieus genomen en in een onveilige situatie gemanoeuvreerd voelen. Bovendien zijn er diverse lokale inwoners die nood hebben aan woon- of werkruimte.

Ik begrijp dat u niet in uw eentje verantwoordelijk bent voor het beleid in onze gemeente, maar ik wil toch een beroep op u doen, zowel als oprechte gesprekspartner, als in de rol van eindverantwoordelijke voor de openbare orde en veiligheid.Dan kunnen we voorkomen dat we straks afhankelijk worden van crisisinterventies of discutabele maatregelen zoals bewakingscamera’s, drones, 24/7 patrouillering of andere middelen ‘in het kader van de veiligheid’.

Daarom hoop ik dat u, burgemeester van gemeente Peel en Maas, uw plicht als burgervader laat prevaleren boven ideologische wet- en regelgeving van hogerhand, zodat wij hier in Koningslust én omringende dorpen in vreugde, vrede, vrijheid én veiligheid kunnen blijven leven.

Alvast vriendelijk dank daarvoor.

En uiteraard wens ik u fijne feestdagen en alle goeds voor 2026!

Een bezorgde doch hartelijke groet,

Drs. M.P. (Mariëlle) Van Heugten

inwoner van Koningslust

P.S. Ik verzend deze brief naar het algemene emailadres van gemeente Peel en Maas, ter attentie van u, maar om er zeker van de te zijn dat de brief ook daadwerkelijk bij u terecht komt zal ik ook een hardcopy in de brievenbus van het gemeentehuis deponeren. Daarnaast zal ik deze tekst op social media plaatsen, ter inspiratie voor anderen die tegen vergelijkbare issues aanlopen.