Wederhoor als theaterstukje voor de bühne
Er is een zinnetje dat bij menig journalistieke inquisitie steevast opduikt, meestal ergens onderaan het artikel, en altijd met dezelfde betekenisloze plechtigheid: “De betrokkene was in de gelegenheid gesteld tot wederhoor.” Alsof daarmee alle journalistieke plichten zijn afgetekend en de waarheid haar zegen geeft.
Door Dr. Gert Jan Mulder; bron LinkedIn
Maar laten we het beestje eens bij de naam noemen: wederhoor is een wassen neus. Een ritualistische handeling die bedoeld is om de indruk te wekken van hoor en wederhoor, terwijl de uitkomst al lang vastligt. In werkelijkheid dient het niet de waarheid, maar de vrijwaring van de journalist. “We hebben hem nog gebeld hoor, dus hij had kunnen reageren.” Het is de journalistieke variant van een juridisch vinkje.
Ik heb het zelf meegemaakt. Ik heb het toneelstuk van dichtbij mogen bewonderen, zelfs formeel aangevochten bij de Raad voor de Journalistiek — een instantie die in theorie toeziet op de naleving van journalistieke gedragscodes, maar in de praktijk fungeert als een soort oudercommissie van de journalistieke klas: betrokken, maar zelden ingrijpend. De Code van Bordeaux? Die ligt ergens in een la, onder het plastic servies van de vorige redactievergadering.
De realiteit is dat de meeste journalisten geen macht meer bevragen, maar macht geworden zijn. Zij bepalen wie er goed en fout is, wie een podium krijgt en wie gecanceld wordt, wie menselijk mag zijn en wie gereduceerd wordt tot karikatuur. En wanneer jij het waagt om hén vragen te stellen — over hun framing, hun bronselectie, hun belangen of hun stilzwijgen — dan wordt dat óf genegeerd, óf afgedaan als complotgedachte. Want de journalist stelt vragen. Hij beantwoordt ze niet.
En dus ontvang je, steevast een paar uur voor deadline, een mailtje met de vraag of je nog iets “wilt zeggen” over een onderwerp dat niet helder omschreven is, zonder dat je weet wat de strekking is van het stuk. “Reageren graag vóór 17:00.” Alsof een chirurg je op de operatietafel vraagt of je bezwaar hebt tegen een harttransplantatie — de incisie is al gezet.
We moeten het gesprek over macht niet langer beperken tot politici, CEO’s of militairen. Journalisten zélf zijn een macht geworden, en macht zonder tegenspraak is altijd gevaarlijk. Het echte wederhoor ontbreekt niet bij de geïnterviewde, maar bij de journalist zelf. Wie bevraagt hém? Wie stelt vragen over zijn motieven, zijn bronnen, zijn blinde vlekken?
Laat dat nou net zijn waar deze column toe oproept.