Oorlog en vrede zijn cyclisch
De wereldorde ligt overhoop. Soevereine landen worden binnengevallen. Presidenten worden ontvoerd. Autonome landen of regio’s worden geclaimd. Het gebeurt om ons heen. Oorlogen om territorium of om cruciale grondstoffen. Oorlogen die dreigen te ontstaan om strategische zeevaartroutes. Internationale verdragen worden genegeerd. De VN die ooit werd opgericht om toe te zien op rechtshandhaving in de wereld is tandeloos. En als de rede zoek is, wordt de vrede bedreigd.
Door Gert Reedijk ; bron open.substack.com/pub/gertreedijk
Wij hebben een gelaagd brein. Wij hebben drie soorten hersenen. Ontstaan in verschillende stadia van onze evolutie. We hebben een oerbrein, oftewel het reptielenbrein. We hebben het zoogdierenbrein. En we hebben de neocortex. Deze neocortex vormt de plek voor denken en voor plannen. Voor gezond verstand. De plek waar de rede zetelt. Van belang voor de vrede.
Ons reptielenbrein is het oudst. Het regelt hartslag, ademhaling en temperatuur. En het regelt onze overlevingstactieken. Fight, flight or freeze. Overleven is ons belangrijkste instinct. Het is zo primair dat het andere instincten kan overrulen. Onze neocortex ontstond als laatste in de evolutie. Het neemt de grootste plaats in. En we zijn er het meest trots op. Sapiens is een redelijk wezen. Zeggen we.
En meestal lukt het ons om de rede als leidraad te nemen. Vroege beschavingen maken afspraken over de verdeling van land, van vee en van vrouwen. Sommige van onze afspraken zijn zo belangrijk dat ze heilig werden verklaard. De tien geboden gelden als universeel. Samenleven lukt alleen als iedereen zich houdt aan gemaakte afspraken. Lokaal én mondiaal.
Toch claimen de VS nu Groenland en breken ze in bij Venezuela. En toch claimt China Taiwan en breekt het in bij de territoriale wateren van de Sultan van Sulu. China wil er een kunstmatig eiland aanleggen. Een geopolitiek schaakspel tussen twee grootmachten. De ene grootmacht die wellicht óver de top van zijn macht is. En een andere grootmacht in opkomst. Beiden prepareren zich op een naderende krachtmeting.
Onze geschiedenis kende altijd wereldrijken in verval en in opkomst. Bijna altijd leidde dat tot een onderlinge oorlog. De competitie tussen de Mongolen en het oude China leidden tot oorlogen. Die tussen Perzië en Macedonië leidde tot oorlogen. Die tussen Athene en Sparta leidde tot de Peloponnesische Oorlog. Die tussen Carthago en Rome leidde tot de Punische oorlogen. Pentagon en Peking weten dat.
Chimpansees en de Gorilla’s kennen ook machtswisselingen. Een nieuwe alpha male verschijnt en daagt de oude uit. De cyclus van een volgende machtsstrijd bedraagt bij primaten gemiddeld 3 tot 8 jaar. Tussendoor is er orde en vrede. Maar die vrede is cyclisch.
Wij mensen zijn doorontwikkelde primaten. Niet iedereen wil dat horen. Darwin werd verketterd toen hij dat verkondigde in zijn Origin of Species. Maar bij existentieel gevaar heeft ons reptielenbrein het laatste woord. Hoe groot onze neocortex ook is. Gelukkig houdt onze vrede langer stand dan een apencyclus van enkele jaren. Maar om de zoveel tijd dient zich op het geopolitieke toneel een nieuwe uitdager aan. En als de oude machthebber zich bedreigd weet, volgt een krachtmeting. En verliest de neocortex van het reptielenbrein.